Ưu tiên mua nhà ở xã hội cho gia đình 2 con: Thêm điểm tựa an cư cho người trẻ đô thị

Luật Dân số vừa được Quốc hội thông qua đã bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực nhằm khuyến khích sinh đủ hai con và bảo đảm an sinh xã hội bền vững. Trong đó, quy định ưu tiên mua, thuê mua và thuê nhà ở xã hội đối với người có từ 2 con đẻ trở lên được đánh giá là điểm mới quan trọng, tác động trực tiếp đến khả năng an cư của các gia đình trẻ và người lao động thu nhập thấp.

Chính sách ưu tiên mua nhà ở xã hội gắn với bài toán dân số

Quốc hội vừa chính thức thông qua Luật Dân số, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách khi gắn mục tiêu dân số với các điều kiện an sinh cụ thể. Một trong những điểm mới đáng chú ý là quy định ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với các gia đình sinh đủ hai con.

Luật Dân số 2025 quy định gia đình sinh đủ 2 con được ưu tiên mua nhà ở xã hội từ ngày 1/7/2026

Để cụ thể hóa chính sách này, Luật Dân số 2025 đã bổ sung nhóm “người có từ hai con đẻ trở lên” vào Điều 76 của Luật Nhà ở 2023, qua đó mở rộng đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội. Với sự bổ sung này, gia đình sinh hai con chính thức trở thành nhóm đối tượng thứ mười ba được tiếp cận nhà ở xã hội theo quy định pháp luật.

Về thứ tự ưu tiên, nhóm gia đình sinh hai con được xếp sau các đối tượng chính sách đặc thù như người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật và các trường hợp tái định cư theo hình thức mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội. Dù không nằm ở nhóm ưu tiên cao nhất, đây vẫn là bước tiến quan trọng trong bối cảnh áp lực nhà ở ngày càng lớn với người trẻ.

Giải tỏa nỗi lo nhà ở của các cặp vợ chồng trẻ

Tại các đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội, mức sinh đã giảm xuống còn 1,86 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế. Trong bối cảnh chi phí nhà ở chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi tiêu của hộ gia đình, việc gắn quyền lợi an cư với chính sách dân số được đánh giá là giải pháp trúng và đúng.

Không ít cặp vợ chồng trẻ chia sẻ rằng, mong muốn sinh thêm con thường bị cản trở bởi nỗi lo về chỗ ở. Việc luật hóa chính sách ưu tiên mua nhà ở xã hội cho gia đình có hai con không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn tạo ra sự khích lệ tinh thần, giúp người trẻ an tâm hơn khi đưa ra quyết định sinh con và đầu tư cho tương lai gia đình.

Người sinh 2 con trở thành đối tượng thứ 13 hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, chính sách này cho thấy tư duy mới trong hoạch định chính sách dân số khi không chỉ dừng ở mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, mà gắn trực tiếp với các yếu tố an sinh thiết thực như nhà ở, nghỉ thai sản và hỗ trợ tài chính. Đây là nền tảng quan trọng để chính sách dân số chuyển từ định hướng sang hành động cụ thể.

Nguồn cung nhà ở xã hội vẫn là điểm nghẽn lớn

Dù chính sách ưu tiên đã được ban hành, nhiều ý kiến lo ngại rằng khả năng tiếp cận nhà ở xã hội của gia đình sinh hai con vẫn gặp nhiều rào cản nếu nguồn cung không được cải thiện tương xứng. Thực tế cho thấy, giá nhà ở xã hội tại nhiều dự án hiện nay vẫn cao so với thu nhập của phần lớn các cặp vợ chồng trẻ, khiến ưu tiên trên giấy khó chuyển hóa thành cơ hội thực tế.

Hà Nội hiện là địa phương dẫn đầu cả nước về phát triển nhà ở xã hội. Trong giai đoạn 2021-2024, thành phố đã hoàn thành hơn 11.330 căn, chiếm gần một phần sáu tổng số căn hộ nhà ở xã hội của cả nước. Giai đoạn 2025-2030, Hà Nội được giao hoàn thành gần 44.860 căn, trong đó riêng năm 2025 là 4.670 căn.

Nhờ áp dụng cơ chế “luồng xanh” trong xử lý thủ tục, nhiều dự án đã được khởi công sớm và đẩy nhanh tiến độ. Tuy vậy, theo khảo sát của Bộ Xây dựng tại nhiều địa phương, nguồn cung hiện nay mới chỉ đáp ứng khoảng 20-30% nhu cầu nhà ở xã hội mỗi năm, vẫn thiếu hụt hàng trăm nghìn căn cho người thu nhập thấp và công nhân.

Tháo gỡ thủ tục để chính sách đi vào thực tế

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là thủ tục tiếp cận nhà ở xã hội còn phức tạp, nặng về tiền kiểm và thiếu liên thông dữ liệu. Người dân vẫn phải tự chứng minh nhiều điều kiện, trong khi mỗi chủ đầu tư lại áp dụng quy trình riêng, kéo dài thời gian xét duyệt và phát sinh thêm giấy tờ ngoài quy định.

Chỉ thị số 34 của Thủ tướng Chính phủ ban hành cuối năm 2025 đã chỉ rõ những bất cập trong việc xét duyệt, mua bán và cho thuê nhà ở xã hội, trong đó có tình trạng giá bán cao hơn mặt bằng chung, hậu kiểm chưa hiệu quả và nguy cơ đầu cơ, trục lợi chính sách. Nếu không xử lý kịp thời, những tồn tại này sẽ làm suy giảm niềm tin của người dân và khiến chính sách ưu tiên trở nên hình thức.

Các chuyên gia cho rằng, để chính sách ưu tiên mua nhà ở xã hội cho gia đình sinh hai con thực sự phát huy tác dụng, cần đồng bộ nhiều giải pháp từ quỹ đất, tài chính đến quản lý đối tượng thụ hưởng. Việc bố trí quỹ đất sạch, vị trí thuận lợi, không đẩy dự án ra khu vực xa trung tâm là điều kiện tiên quyết để người dân thực sự muốn và có thể an cư.

Song song đó, Nhà nước cần xây dựng cơ chế tài chính đủ hấp dẫn cho doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội, bao gồm việc tính đúng, tính đủ chi phí, cung cấp nguồn tín dụng dài hạn với lãi suất ổn định và rút ngắn thời gian phê duyệt dự án. Khi nguồn cung được cải thiện và thủ tục được đơn giản hóa, chính sách ưu tiên mới có thể trở thành điểm tựa thực sự cho các gia đình trẻ, góp phần giải bài toán dân số và an cư bền vững tại đô thị.