Lãi suất vay mua nhà thả nổi tăng mạnh sau thời gian ưu đãi đang khiến nhiều người rơi vào vòng xoáy áp lực tài chính. Không ít trường hợp mất ngủ kéo dài, hoảng loạn, thậm chí phải điều trị tâm thần vì gánh nặng trả nợ ngân hàng ngày càng lớn.

Áp lực trả nợ ngân hàng khiến người vay rơi vào khủng hoảng

Tiếng chuông điện thoại báo tin nhắn thu tiền lãi ngân hàng vang lên khiến Nam (34 tuổi) buông đũa giữa bữa cơm, miếng cơm nghẹn lại nơi cổ họng. Khoản vay 1,6 tỷ đồng để mua nhà cùng mức lãi suất thả nổi lên đến 12% đã khiến người đàn ông sụt tới 4 kg chỉ trong vòng một tháng.

Nam, hiện là nhân viên kỹ thuật cho một hãng xe, tìm đến khám tại Bệnh viện E với các triệu chứng hoảng loạn, tức ngực và vã mồ hôi. Chia sẻ với bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Nam cho biết áp lực trả nợ ngân hàng chiếm gần như toàn bộ suy nghĩ của anh, khiến anh liên tục mất ngủ, ăn uống kém và luôn trong trạng thái căng thẳng.

Trước đó, Nam vốn là một nhân viên văn phòng mẫn cán, luôn đặt ra tiêu chuẩn rất cao cho bản thân. Tuy nhiên, khi lãi suất khoản vay mua nhà tăng vọt, áp lực tài chính buộc anh phải làm việc với cường độ cao hơn để đảm bảo sự ổn định cho gia đình. Chính nỗ lực giải quyết khó khăn lại vô tình đẩy anh vào vòng luẩn quẩn của stress: mất ngủ kéo dài dẫn đến uể oải ban ngày, đau đầu và giảm khả năng tập trung.

Khi hiệu suất công việc suy giảm, Nam càng tự trách móc bản thân, dẫn đến trạng thái bi quan và lo âu ngày càng trầm trọng. Theo bác sĩ Chung, trường hợp này là biểu hiện điển hình của “stress thứ phát”, khi áp lực không chỉ đến từ khoản nợ mà còn từ sự khắt khe và cảm giác thất bại mà người bệnh tự đặt lên mình.

Lãi suất thả nổi và nguy cơ vượt ngưỡng an toàn tài chính

Kết quả thăm khám cho thấy Nam mắc rối loạn thích ứng kèm phản ứng lo âu và trầm cảm. Phác đồ điều trị được áp dụng bao gồm thuốc an thần để ổn định giấc ngủ kết hợp liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) nhằm giúp bệnh nhân kiểm soát nỗi sợ hãi.

Bác sĩ khuyến nghị Nam tạm thời rời xa các bảng tính tài chính và dành thời gian nghỉ ngơi. Đồng thời, hai vợ chồng được khuyến khích đối thoại để chia sẻ gánh nặng tâm lý thay vì để một người gồng gánh toàn bộ áp lực.

Nhờ được can thiệp y tế kịp thời, những cơn hoảng loạn của Nam dần giảm bớt. Song song với việc điều trị, gia đình anh cũng bắt đầu tính đến phương án cơ cấu lại khoản vay nhằm giảm áp lực tài chính cho trụ cột gia đình.

Câu chuyện của Nam phản ánh một thực tế đang ngày càng phổ biến khi thị trường bất động sản và chính sách tiền tệ biến động mạnh. Nhiều ngân hàng thường áp dụng lãi suất ưu đãi khoảng 7-9% mỗi năm trong 12 đến 18 tháng đầu của khoản vay. Tuy nhiên, khi thời gian ưu đãi kết thúc, lãi suất thả nổi có thể tăng lên trên 13,5% mỗi năm.

Lãi suất thả nổi có thể khiến khoản tiền trả nợ tăng đáng kể, khoản chi trả được khuyến nghị chỉ nên chiếm khoảng 35-40% tổng thu nhập của gia đình

Khi đó, khoản tiền phải trả hàng tháng tăng đáng kể và có thể vượt ngưỡng an toàn tài chính, vốn được khuyến nghị chỉ nên chiếm khoảng 35-40% tổng thu nhập của gia đình.

Lo âu tài chính - hội chứng đang âm thầm lan rộng

Theo bác sĩ Nguyễn Viết Chung, không chỉ những người có thu nhập trung bình mới rơi vào vòng xoáy lo âu tài chính. Nhiều cá nhân kinh doanh với thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi tháng cũng có thể đối mặt với áp lực tương tự.

Một trường hợp khác là người đàn ông 40 tuổi có thu nhập khoảng 180 triệu đồng mỗi tháng, sở hữu khối tài sản bất động sản trị giá 14 tỷ đồng cùng các khoản tiết kiệm, chứng khoán và vàng. Dù vậy, ông vẫn tìm đến bệnh viện do lo lắng trước khoản vay 6 tỷ đồng có nguy cơ chuyển sang lãi suất thả nổi, trong khi mảnh đất đầu tư của gia đình đang gặp khó khăn trong thanh khoản.

Niềm vui nhận căn nhà mới chưa được bao lâu, hai vợ chồng rơi vào stress, trầm cảm vì lãi suất ngày càng cao.

Dưới góc nhìn tâm lý học, hiện tượng này được gọi là lo âu tài chính (Financial Anxiety). Đây là một hội chứng tâm lý mãn tính có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần của những người đang gánh nợ.

Theo Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA), lo âu tài chính không chỉ đơn thuần là cảm giác căng thẳng khi đến kỳ thanh toán hóa đơn mà là trạng thái bất an kéo dài, khiến người mắc luôn cảm thấy mất kiểm soát đối với tình hình tài chính của mình.

Người mắc hội chứng này thường rơi vào hai trạng thái tâm lý đối lập. Một nhóm chọn cách lảng tránh, không dám mở sao kê ngân hàng, né tránh việc tính toán tổng số nợ và tránh mọi cuộc trò chuyện về tiền bạc với gia đình. Ngược lại, một số người trở nên ám ảnh với tiền bạc, liên tục kiểm tra ứng dụng ngân hàng, hoảng loạn trước các bản tin về lãi suất và thắt chặt chi tiêu đến mức làm suy giảm chất lượng cuộc sống.

Khi áp lực tài chính ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần

Thực tế tại nhiều cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần cho thấy ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ nhập viện với các triệu chứng như đau tức ngực, khó thở, bồn chồn và mất ngủ kéo dài. Sau khi thực hiện các trắc nghiệm tâm lý lâm sàng, nguyên nhân gốc rễ thường được xác định là rối loạn lo âu hoặc trầm cảm do áp lực tài chính.

Theo Hiệp hội Tâm lý học Anh (BPS), nỗi sợ mất tiền hoặc thiếu tiền kích hoạt những cơ chế phòng vệ nguyên thủy của não bộ. Bởi tiền bạc gắn liền với cảm giác an toàn và sự sống còn, não bộ có thể phản ứng với nguy cơ mất tiền giống như khi đối mặt với một mối đe dọa vật lý thực sự.

Khi đó, cơ thể liên tục tiết ra hormone căng thẳng cortisol, khiến người bệnh rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

Tiến sĩ Brad Klontz, chuyên gia tâm lý học tài chính, cho rằng một nguyên nhân sâu xa khác là con người thường có xu hướng đồng nhất “giá trị tài sản” với “giá trị bản thân”. Khi tài sản suy giảm hoặc khoản nợ vượt tầm kiểm soát do các yếu tố vĩ mô như lạm phát, chiến tranh hoặc lãi suất tăng, nhiều người không chỉ tiếc nuối tài sản mà còn cảm thấy bản thân thất bại.

Chính cảm giác mất kiểm soát đối với dòng tiền và tương lai tài chính là yếu tố kích hoạt các cơn hoảng loạn tâm lý.

Cách giảm áp lực tài chính và phục hồi sức khỏe tinh thần

Các chuyên gia tài chính và tâm lý học cho rằng việc lảng tránh vấn đề không giúp giải quyết nợ nần mà chỉ khiến áp lực gia tăng. Lo âu kéo dài có thể làm suy giảm khả năng nhận thức và dẫn đến các quyết định tài chính bốc đồng như bán tháo tài sản sai thời điểm hoặc tìm đến các nguồn vay rủi ro.

Thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, nhận định rằng stress tài chính kéo dài thường biểu hiện qua nhiều nhóm dấu hiệu khác nhau, từ cảm xúc, hành vi đến sức khỏe thể chất.

Người chịu áp lực nợ nần thường có biểu hiện lo âu kéo dài, dễ cáu gắt, khó tập trung vào công việc và liên tục suy nghĩ về nghĩa vụ tài chính. Một số người bắt đầu thu mình khỏi các mối quan hệ xã hội, giảm các hoạt động từng mang lại niềm vui hoặc làm việc quá mức để bù đắp cho áp lực tài chính.

Ngoài ra, stress tài chính còn có thể gây ra các biểu hiện thể chất như mất ngủ, mệt mỏi kéo dài hoặc cảm giác kiệt sức.

Các chuyên gia cho biết stress tài chính kéo dài thường biểu hiện qua nhiều nhóm dấu hiệu khác nhau, từ cảm xúc, hành vi đến sức khỏe thể chất

Để kiểm soát tình hình, các chuyên gia khuyến nghị người vay nên bắt đầu bằng việc lượng hóa rõ ràng các con số tài chính, bao gồm tổng nợ, thu nhập và kịch bản lãi suất cao nhất có thể xảy ra. Việc chia nhỏ mục tiêu trả nợ theo từng tháng sẽ giúp não bộ ghi nhận tiến triển tích cực và giảm bớt cảm giác hoảng loạn.

Bên cạnh đó, người vay cần tách biệt biến động của thị trường vĩ mô khỏi năng lực cá nhân. Các giải pháp như cơ cấu lại khoản vay, trao đổi thẳng thắn với gia đình và tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia y tế hoặc tài chính có thể giúp người vay từng bước phục hồi sức khỏe tinh thần và cân bằng lại cuộc sống.