Luật Đất đai sửa đổi đề xuất mở rộng các trường hợp thu hồi đất

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đề xuất bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội, gồm thực hiện điều ước quốc tế, xây dựng nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách và dự án trung tâm logistics quy mô lớn. Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị tiếp tục siết tiêu chí để việc thu hồi đất chỉ áp dụng khi thực sự cần thiết vì lợi ích chung.

Đề xuất thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất

Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) giữ các trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng như quy định hiện hành. Đồng thời, dự thảo bổ sung thêm 3 trường hợp thu hồi đất để đáp ứng một số yêu cầu phát triển mới.

Trường hợp đầu tiên là thu hồi đất để thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đây là nhóm trường hợp phát sinh từ nghĩa vụ thực hiện các cam kết quốc tế, được đề xuất bổ sung vào quy định về thu hồi đất.

Trường hợp thứ hai là dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê và nhà ở chính sách. Nếu được thông qua, nhóm dự án này sẽ có thêm cơ sở pháp lý để Nhà nước thực hiện thu hồi đất nhằm phục vụ mục tiêu phát triển các loại hình nhà ở theo chính sách.

Dự thảo Luật Đất đai đề xuất thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội

Trường hợp thứ ba là dự án trung tâm logistics phục vụ cảng biển, cảng hàng không hoặc cảng thủy nội địa có quy mô sử dụng đất trên 50 ha. Đây là nhóm dự án có yêu cầu quỹ đất lớn, được Chính phủ đề xuất bổ sung nhằm phục vụ phát triển hạ tầng logistics.

Bên cạnh 3 trường hợp mới, Chính phủ cũng đề nghị luật hóa 3 trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội đã được quy định tại Nghị quyết 254/2025/QH15. Trong đó có trường hợp nhà đầu tư đã thỏa thuận được với người sử dụng đất về hơn 75% diện tích đất và hơn 75% số người có đất bị thu hồi, phần diện tích còn lại có thể được Nhà nước thu hồi để giao cho nhà đầu tư theo cơ chế được đề xuất.

Cơ quan thẩm tra đề nghị kiểm soát chặt việc thu hồi đất

Cùng với các đề xuất trên, dự thảo cũng bổ sung một trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh để xây dựng bãi tạm giữ phương tiện vi phạm, phương tiện trong các vụ tai nạn, trung tâm sát hạch và cấp giấy phép lái xe, nhà khách phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng quy định về các trường hợp và căn cứ thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng cần tiếp tục được hoàn thiện. Tiêu chí xác định dự án thuộc diện Nhà nước thu hồi đất cần rõ ràng, bảo đảm việc thu hồi chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật sự cần thiết.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết để lượng hóa các tiêu chí về quy mô và lợi ích mà dự án mang lại. Qua đó, việc thu hồi đất có thể được xem xét trên cơ sở mức độ cần thiết, tính cấp thiết và lợi ích chung mà dự án tạo ra.

Cơ quan thẩm tra đề nghị kiểm soát chặt việc thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng

Một nội dung được lưu ý là cần hạn chế tối đa việc thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm đấu giá tạo nguồn thu cho Nhà nước. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cân nhắc việc thu hồi đất, đặc biệt là đất ở, để thực hiện các dự án tái định cư được tách riêng và triển khai trước dự án đầu tư chính.

Theo cơ quan thẩm tra, cách làm này có thể dẫn đến tình trạng thu hồi đất tại hai khu vực cho cùng một dự án, làm tăng chi phí xã hội và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của người dân. Vì vậy, các quy định về thu hồi đất trong dự thảo tiếp tục cần được rà soát trước khi hoàn thiện và trình cấp có thẩm quyền xem xét.