Thanh tra Chính phủ chỉ ra bất cập trong sử dụng 20% quỹ đất làm NOXH tại Hà Nội

Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra về công tác quản lý đất đai và phát triển nhà ở tại Hà Nội, trong đó đáng chú ý là tình trạng sử dụng chưa hiệu quả quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội. Đây vốn là phần diện tích bắt buộc trong các dự án nhà ở thương mại nhằm đảm bảo nguồn cung nhà ở cho người thu nhập thấp, nhưng trên thực tế lại đang bị chậm triển khai hoặc bỏ trống tại nhiều nơi, làm giảm hiệu quả của chính sách an sinh.

Thực trạng lãng phí quỹ đất phát triển nhà ở xã hội

Nhiều dự án chậm triển khai, quỹ đất bị bỏ trống

Theo kết luận thanh tra, trong giai đoạn 2011-2022, Hà Nội có nhiều dự án khu đô thị và nhà ở thương mại đã được phê duyệt, song việc bố trí và triển khai quỹ đất 20% cho nhà ở xã hội lại không đạt yêu cầu. Không ít dự án chưa triển khai phần nhà ở xã hội, hoặc triển khai chậm trong thời gian dài, khiến quỹ đất bị bỏ trống và không phát huy giá trị sử dụng.

Thực trạng này không chỉ xuất phát từ việc chủ đầu tư chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, mà còn liên quan đến việc chưa hoàn tất thủ tục bàn giao quỹ đất cho cơ quan chức năng, dẫn đến tình trạng kéo dài nhiều năm mà vẫn chưa thể đưa vào khai thác.

Trong giai đoạn 2011-2022, Hà Nội có nhiều dự án khu đô thị và nhà ở thương mại đã được phê duyệt, song việc bố trí và triển khai quỹ đất 20% cho nhà ở xã hội lại không đạt yêu cầu

Công tác quản lý, giám sát còn thiếu chặt chẽ

Bên cạnh những tồn tại từ phía doanh nghiệp, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra hạn chế trong công tác quản lý nhà nước. Việc kiểm tra, giám sát tiến độ thực hiện nghĩa vụ quỹ đất chưa được thực hiện thường xuyên và quyết liệt, khiến nhiều sai phạm không được xử lý kịp thời.

Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong phối hợp giữa các cơ quan quản lý đất đai, quy hoạch và phát triển nhà ở cũng khiến quá trình triển khai nhà ở xã hội gặp nhiều vướng mắc, làm giảm hiệu quả chung của chính sách.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng lãng phí

Cơ chế chính sách chưa đủ mạnh để thúc đẩy thực thi

Dù quy định về việc dành 20% quỹ đất cho nhà ở xã hội đã được ban hành rõ ràng, nhưng cơ chế thực thi vẫn còn thiếu các biện pháp chế tài đủ mạnh. Điều này khiến một số chủ đầu tư có xu hướng trì hoãn hoặc chưa ưu tiên triển khai phần nhà ở xã hội trong dự án.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi hiện hành vẫn chưa thực sự hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển phân khúc này, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu tư ngày càng tăng.

Doanh nghiệp ưu tiên lợi nhuận từ nhà ở thương mại

So với nhà ở thương mại, nhà ở xã hội bị giới hạn về mức lợi nhuận và đi kèm nhiều điều kiện ràng buộc, khiến doanh nghiệp không mặn mà triển khai. Vì vậy, nhiều chủ đầu tư tập trung nguồn lực vào các hạng mục thương mại có khả năng sinh lời cao hơn, trong khi phần quỹ đất dành cho nhà ở xã hội bị trì hoãn hoặc bỏ ngỏ.

Nhiều chủ đầu tư tập trung nguồn lực vào các hạng mục thương mại có khả năng sinh lời cao hơn

Hệ lụy đối với thị trường và người dân

Nguồn cung nhà ở xã hội tiếp tục thiếu hụt

Việc quỹ đất 20% không được sử dụng hiệu quả đã trực tiếp làm giảm nguồn cung nhà ở xã hội tại Hà Nội. Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp ngày càng lớn, việc chậm triển khai các dự án khiến thị trường rơi vào tình trạng thiếu hụt kéo dài.

Hệ quả là nhiều người dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận nhà ở phù hợp, trong khi giá nhà ở thương mại liên tục tăng, tạo thêm áp lực về tài chính.

Lãng phí nguồn lực đất đai đô thị

Đất đai, đặc biệt tại các khu đô thị lớn như Hà Nội, là nguồn tài nguyên có giá trị cao. Việc để quỹ đất 20% bị bỏ trống hoặc sử dụng không đúng mục đích không chỉ gây lãng phí mà còn làm giảm hiệu quả khai thác tài nguyên, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đô thị.

Việc quỹ đất 20% không được sử dụng hiệu quả đã trực tiếp làm giảm nguồn cung nhà ở xã hội tại Hà Nội

Kiến nghị và giải pháp từ Thanh tra Chính phủ

Trước những tồn tại trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND TP Hà Nội cần rà soát toàn bộ các dự án có quỹ đất 20%, yêu cầu chủ đầu tư thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Cùng với đó, việc tăng cường thanh tra, kiểm tra và hoàn thiện cơ chế chính sách được xem là cần thiết nhằm đảm bảo quỹ đất được sử dụng đúng mục tiêu. Việc đẩy nhanh thủ tục đầu tư, điều chỉnh quy hoạch hợp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội cũng là những giải pháp quan trọng để cải thiện nguồn cung trong thời gian tới.