Xây nhà ở xã hội: Xây thể chế, xây tương lai phát triển bền vững cho Việt Nam

Ngày 11/10/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản, với trọng tâm là thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội theo tinh thần làm nhanh, làm thật, làm hiệu quả. Phiên họp không chỉ bàn về tiến độ của chương trình một triệu căn nhà ở xã hội, mà còn phát đi một thông điệp chiến lược: nhà ở xã hội đã vượt ra khỏi phạm vi của một chính sách phúc lợi, trở thành trụ cột phát triển kinh tế - xã hội và là phép thử quan trọng đối với năng lực kiến tạo thể chế của Nhà nước.

Nhà ở xã hội – bộ giảm chấn của nền kinh tế

Trong nhiều phát biểu, Thủ tướng nhấn mạnh nhà ở xã hội thể hiện rõ bản chất nhân văn của chế độ và dù khó đến đâu cũng phải quyết tâm thực hiện. Trên thực tế, nhà ở xã hội là một trong những loại hàng hóa công có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất đối với nền kinh tế. Mỗi đồng vốn đầu tư vào nhà ở không chỉ tạo ra sản phẩm vật chất, mà còn kích hoạt cả chuỗi ngành liên quan như vật liệu xây dựng, lao động, tài chính và dịch vụ hỗ trợ, qua đó đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP.

Khi thị trường bất động sản thương mại rơi vào trạng thái trầm lắng, các dự án nhà ở xã hội trở thành lực đỡ quan trọng, giúp duy trì việc làm, ổn định tổng cầu và giảm biên độ dao động của chu kỳ kinh tế. Ở tầm vĩ mô, phát triển nhà ở xã hội vì thế có thể xem như một công cụ điều tiết kinh tế linh hoạt, tương tự đầu tư hạ tầng, nhưng mang theo giá trị xã hội bền vững hơn.

Không chỉ tác động đến sản xuất, nhà ở xã hội còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tiêu dùng. Chi phí nhà ở hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi tiêu của hộ gia đình đô thị. Khi gánh nặng này được giảm bớt, người dân có thêm dư địa cho tiêu dùng, tiết kiệm và đầu tư, từ đó củng cố động lực tăng trưởng nội địa. Đồng thời, việc giữ mặt bằng giá thuê và giá nhà hợp lý cũng góp phần kiểm soát lạm phát, bởi nhà ở là một thành tố quan trọng trong rổ hàng hóa tính CPI.

Nhà ở xã hội và hạ tầng mềm của năng suất lao động

Trong mô hình tăng trưởng mới, nơi năng suất và chất lượng nguồn nhân lực giữ vai trò trung tâm, đầu tư cho con người trở thành ưu tiên hàng đầu. Nâng cao năng suất không chỉ đến từ máy móc hay công nghệ, mà còn phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện sống và khả năng an cư của người lao động.

Thực tế tại nhiều khu công nghiệp cho thấy, việc công nhân phải sống xa nơi làm việc, trong điều kiện tạm bợ, đã tạo ra những chi phí xã hội vô hình nhưng rất lớn. Thời gian đi lại kéo dài, chất lượng sống thấp và tâm lý bất ổn làm giảm hiệu quả lao động cũng như mức độ gắn bó với doanh nghiệp. Khi nhà ở xã hội được quy hoạch gắn với khu sản xuất, khu dịch vụ công và hạ tầng đô thị, người lao động có thể an cư gần nơi làm việc, từ đó giảm chi phí sinh hoạt và nâng cao năng suất.

Ở góc độ thu hút đầu tư, một hệ thống nhà ở xã hội vận hành hiệu quả còn là lợi thế cạnh tranh quan trọng. Ngày nay, các tập đoàn đa quốc gia không chỉ quan tâm đến ưu đãi thuế, mà còn đánh giá cao chất lượng sống của lực lượng lao động tại địa phương. Nhà ở xã hội vì thế trở thành một phần của hạ tầng mềm, hỗ trợ Việt Nam chuyển sang giai đoạn phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thủ tướng lưu ý việc phát triển nhà ở phải nhiều phân khúc gồm cao cấp, trung bình, thu nhập thấp, bảo đảm phát triển hài hòa, không quá chênh lệch về hạ tầng thiết yếu, hạ tầng xã hội.

Công cụ tái phân phối thu nhập bằng thể chế

Trong nền kinh tế thị trường, khi giá nhà tăng nhanh hơn thu nhập, bất bình đẳng tài sản sẽ ngày càng gia tăng. Nhà ở không chỉ là nơi ở, mà còn là tài sản tích lũy lớn nhất của nhiều hộ gia đình. Nếu không có sự điều tiết phù hợp, khoảng cách giàu nghèo có thể bị nới rộng ngay từ cấu trúc đô thị.

Tư duy của Thủ tướng đặt nhà ở xã hội vào vai trò một công cụ tái phân phối thu nhập thông qua thể chế, thay vì trợ cấp trực tiếp. Khi Nhà nước thu hồi và phân bổ lại giá trị gia tăng từ đất đai, quy hoạch và hạ tầng để chuyển hóa thành nhà ở cho người thu nhập thấp, sự công bằng được thiết kế ngay trong chính sách. Cách tiếp cận này không tạo tâm lý ỷ lại, mà góp phần hình thành một tầng lớp trung lưu trẻ ổn định, có khả năng an cư, lập nghiệp và gắn bó lâu dài với đô thị.

Nhà ở xã hội vì thế không chỉ giải quyết bài toán trước mắt, mà còn đặt nền móng cho sự bền vững xã hội trong dài hạn, đúng như tinh thần “đầu tư cho nhà ở xã hội là đầu tư cho sự phát triển của đất nước”.

Xây nhà ở xã hội là xây thể chế phát triển đô thị

Để nhà ở xã hội phát huy đúng vai trò, không thể chỉ dừng lại ở việc xây dựng các khu nhà giá rẻ, mà cần cải cách đồng bộ thể chế phát triển đô thị. Quan điểm xuyên suốt được Thủ tướng khẳng định là nhà ở xã hội phải được đặt trong hệ sinh thái hạ tầng đầy đủ, có giao thông, điện, nước, viễn thông và các dịch vụ xã hội thiết yếu.

Thủ tướng khẳng định nhà ở xã hội phải được đặt trong hệ sinh thái hạ tầng đầy đủ, có giao thông, điện, nước, viễn thông và các dịch vụ xã hội thiết yếu

Điều này đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa quy hoạch nhà ở xã hội với giao thông công cộng, khu công nghiệp, trường học, bệnh viện và không gian xanh. Mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông không chỉ giúp tối ưu quỹ đất, mà còn nâng cao chất lượng sống và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.

Bên cạnh đó, nhà ở xã hội cũng là không gian thử nghiệm cho các chính sách phát triển xanh, từ vật liệu xây dựng, tiết kiệm năng lượng đến ứng dụng năng lượng tái tạo. Thông qua đó, thị trường công nghệ xanh nội địa có cơ hội hình thành và phát triển, phục vụ mục tiêu giảm phát thải và tăng trưởng bền vững.

Nền tảng của tăng trưởng bao trùm và năng lực cạnh tranh quốc gia

Nhà ở xã hội không chỉ mang lại lợi ích cho từng cá nhân, mà còn tạo nên sức mạnh cạnh tranh cho cả nền kinh tế. Khả năng chi trả nhà ở và chất lượng sống đô thị ngày càng được xem là chỉ số quan trọng phản ánh năng lực cạnh tranh quốc gia. Một xã hội nơi người lao động có thể sống ổn định bằng thu nhập của mình sẽ là môi trường thuận lợi cho sáng tạo, đầu tư dài hạn và niềm tin xã hội.

Khi người dân an cư, họ sẵn sàng đầu tư cho giáo dục, kỹ năng và chất lượng cuộc sống. Khi doanh nghiệp có lực lượng lao động ổn định, họ mạnh dạn mở rộng sản xuất và đổi mới công nghệ. Những yếu tố này kết nối với nhau, tạo thành chuỗi giá trị của tăng trưởng bao trùm, nơi tăng trưởng kinh tế song hành cùng tiến bộ xã hội.

Từ xây nhà đến đặt nền móng xây dựng tương lai

Phát triển nhà ở xã hội, nhìn ở tầm chiến lược, chính là xây dựng nền móng cho tương lai đất nước. Đây không chỉ là chính sách an sinh, mà là chính sách kinh tế vĩ mô ngầm định, tạo việc làm trong hiện tại, nâng cao năng suất trong trung hạn và củng cố ổn định xã hội trong dài hạn.

Khi mỗi người dân có một mái nhà tử tế để an cư, quốc gia sẽ có thêm niềm tin, động lực và sức bật để phát triển. Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt trong tầm nhìn của Đảng và Nhà nước: xây nhà ở xã hội không chỉ để giải quyết nhu cầu trước mắt, mà để xây thể chế, xây niềm tin và xây tương lai phát triển bền vững cho Việt Nam.