Hà Nội: Gỡ vướng 12 dự án Mường Thanh, đảm bảo quyền lợi cho người dân

Hà Nội ban hành cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý tồn tại, vi phạm tại 12 dự án của Tập đoàn Mường Thanh, trong đó đặt trọng tâm phân định trách nhiệm của chủ đầu tư và bảo vệ quyền lợi cư dân. Theo chuyên gia pháp lý, việc tháo gỡ cần đi kèm cơ chế buộc doanh nghiệp khắc phục hậu quả, đồng thời bảo đảm quyền sở hữu, chỗ ở và tài sản hợp pháp của người mua nhà.

Gỡ vướng 12 dự án Mường Thanh: Không để người mua nhà gánh hậu quả sai phạm

Việc HĐND TP Hà Nội ban hành nghị quyết với cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý tồn tại tại 12 dự án của Tập đoàn Mường Thanh được đánh giá là bước đi nhằm giải quyết những vướng mắc kéo dài trong quản lý đất đai, trật tự xây dựng và quyền sở hữu nhà ở. Sau nhiều năm, không ít cư dân đã mua nhà, sinh sống ổn định nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ pháp lý và thực hiện đầy đủ quyền đối với tài sản.

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, TS Trần Minh Sơn, Chuyên viên cao cấp Bộ Tư pháp, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho rằng giá trị quan trọng của chính sách là tách bạch trách nhiệm của chủ đầu tư với quyền lợi của người mua nhà. Những người mua nhà ngay tình, không có lỗi không nên phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của doanh nghiệp. Thành phố cần xử lý nghiêm sai phạm, thu hồi lợi ích bất hợp pháp nhưng đồng thời phải có giải pháp bảo vệ quyền an cư của cư dân.

Những tồn tại tại 12 dự án Mường Thanh kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng đến quyền sở hữu nhà ở và cuộc sống của cư dân

Theo chuyên gia, những tồn tại tại 12 dự án không chỉ liên quan đến thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở mà còn ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các giao dịch dân sự như thế chấp, chuyển nhượng và thừa kế. Tình trạng xây dựng vượt quy hoạch cũng tạo áp lực lên hạ tầng kỹ thuật, hệ thống điện, nước, bãi đỗ xe và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn phòng cháy, chữa cháy. Những bất cập kéo dài còn có thể làm phát sinh mâu thuẫn xã hội, ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với công tác quản lý đô thị.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là chênh lệch lớn giữa quy mô được quy hoạch và số căn hộ thực tế. Theo số liệu được chuyên gia đề cập, 12 dự án có 24.943 căn hộ, vượt 18.184 căn so với quy mô 6.759 căn theo quy hoạch. Việc xử lý vì vậy không thể chỉ dừng ở các biện pháp hành chính mà cần có phương án cụ thể đối với từng nhóm công trình, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn, hạ tầng và quyền lợi của cư dân.

TS Trần Minh Sơn cho rằng cơ chế đặc thù cần được triển khai theo hướng phân loại rõ công trình được phép tồn tại sau khi đáp ứng điều kiện và công trình buộc phải di dời. Với nhóm được phép tồn tại, chủ đầu tư phải hoàn thành nghĩa vụ tài chính, bổ sung hạ tầng và các điều kiện liên quan trước khi cơ quan chức năng xem xét cấp giấy chứng nhận cho cư dân theo quy định. Với nhóm phải di dời, cần có phương án bồi thường minh bạch, bố trí tạm cư hoặc hỗ trợ người dân tiếp cận nhà ở xã hội để ổn định cuộc sống.

Buộc chủ đầu tư khắc phục hậu quả, bảo đảm quyền lợi cư dân

Theo chuyên gia, nguyên tắc quan trọng trong quá trình xử lý là không chuyển nghĩa vụ khắc phục sai phạm của chủ đầu tư sang người mua nhà hoặc ngân sách nhà nước. Doanh nghiệp cần chịu trách nhiệm đối với những hậu quả do mình gây ra, bao gồm nghĩa vụ tài chính, chi phí khắc phục công trình và bồi thường, hỗ trợ cho người dân theo quy định.

Để bảo đảm trách nhiệm được thực hiện đến cùng, TS Trần Minh Sơn đề xuất truy thu các khoản lợi ích bất hợp pháp mà chủ đầu tư thu được từ phần diện tích vi phạm, đồng thời buộc doanh nghiệp chi trả chi phí khắc phục hậu quả, kể cả chi phí cưỡng chế, phá dỡ đối với công trình không đáp ứng tiêu chuẩn. Các biện pháp kiểm soát tài sản, dòng tiền cũng cần được xem xét để bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa vụ, ngăn chặn việc tẩu tán tài sản hoặc né tránh trách nhiệm.

Chuyên gia đề xuất buộc chủ đầu tư chịu trách nhiệm khắc phục sai phạm, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người mua nhà

Đối với cư dân tại các công trình được phép tồn tại, chuyên gia nhấn mạnh cần sớm hoàn thành các điều kiện pháp lý, tài chính và hạ tầng để xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở. Trong khi đó, với những trường hợp buộc phải di dời, việc bồi thường cần dựa trên cơ sở định giá minh bạch, có sự tham gia của hội đồng thẩm định độc lập. Ông cũng đề xuất người dân được bố trí tạm cư tại chỗ hoặc ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm. Đây là các kiến nghị của chuyên gia nhằm bảo vệ quyền lợi cư dân, không đồng nghĩa mọi trường hợp đã được tự động áp dụng theo nghị quyết.

Một nhóm khác cần được quan tâm là những cư dân có nguồn thu nhập từ hoạt động kinh doanh tại khối đế các tòa nhà nhưng phải chuyển đổi công năng. Theo ông Sơn, cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ ổn định sản xuất, kinh doanh, với mức đề xuất tương đương 6 tháng lương tối thiểu vùng hoặc cao hơn, tùy trường hợp. Việc xử lý cần tính đến tác động đối với sinh kế, không chỉ dừng ở việc bố trí lại chỗ ở.

Về lâu dài, chuyên gia cho rằng cơ chế đặc thù lần này còn có ý nghĩa trong việc lập lại kỷ cương quản lý đô thị, hạn chế tình trạng xây dựng sai quy hoạch rồi tìm cách hợp thức hóa. Khi các công trình được phân loại, xử lý rõ ràng, thành phố có cơ sở cải thiện hạ tầng, cây xanh, trường học, bãi đỗ xe và chất lượng không gian sống. Đặc biệt, khi vướng mắc pháp lý được giải quyết, quyền sở hữu tài sản của người dân được bảo đảm, nguồn lực đang bị đình trệ cũng có cơ hội được khơi thông. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào tiến độ thực hiện, khả năng giám sát trách nhiệm chủ đầu tư và việc bảo đảm quyền lợi thực chất cho từng nhóm cư dân.