Quy hoạch sông Hồng: Bài toán 100 năm từ nền tảng 1.000 năm lịch sử

Điều chỉnh quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng đang được Hà Nội lấy ý kiến với định hướng phát triển dài hạn, trong đó sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa quan trọng của Thủ đô. Theo chuyên gia, để quy hoạch có tầm nhìn 100 năm, việc phát triển không gian mới cần đặt trên nền tảng hiểu đúng lịch sử và các giá trị văn hóa đã hình thành qua 1.000 năm của Hà Nội.

Quy hoạch sông Hồng cần hài hòa giữa bảo tồn và phát triển

Tại tọa đàm “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô”, TS. Nguyễn Viết Chức cho rằng điều chỉnh quy hoạch phân khu sông Hồng là một bài toán khó khi phải đồng thời giải quyết yêu cầu bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa và nhu cầu phát triển đô thị. Theo ông, hai mục tiêu này không nhất thiết đối lập nếu việc phát triển được thực hiện trên cơ sở hiểu và phát huy những giá trị đã có.

TS. Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh, nếu quy hoạch hướng tới tầm nhìn 100 năm thì cần nhìn lại lịch sử 1.000 năm của Thăng Long - Hà Nội. Theo ông, văn hóa không phải một giá trị bất biến được giữ nguyên trong mọi thời kỳ mà luôn phát triển theo những điều kiện mới. Vì vậy, bảo tồn không đồng nghĩa với việc giữ nguyên hiện trạng hay “đóng băng” không gian lịch sử.

Quy hoạch sông Hồng cần hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn các giá trị lịch sử và định hướng phát triển đô thị dài hạn

Quan điểm này được ông liên hệ với câu chuyện phục dựng Nhà Thái Học tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Hệ thống bia Tiến sĩ chỉ xuất hiện từ thời Lê, sau các triều đại Lý và Trần. Những công trình và dấu tích được bổ sung qua các thời kỳ đã góp phần tạo nên giá trị lịch sử của khu di tích ngày nay. Từ đó, ông cho rằng việc xây dựng những công trình mới vẫn có thể trở thành một phần của quá trình tiếp nối văn hóa nếu được thực hiện phù hợp.

Đối với không gian sông Hồng, Hà Nội hiện đang lấy ý kiến cộng đồng về điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Nội dung lấy ý kiến bao gồm tổ chức không gian, kiến trúc, cảnh quan, sử dụng đất và hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Phát triển không gian mới trên nền tảng giá trị lịch sử

Từ góc nhìn của TS. Nguyễn Viết Chức, yêu cầu quan trọng của quy hoạch sông Hồng là tạo ra không gian phát triển mới nhưng vẫn giữ được mối liên hệ với lịch sử và văn hóa của Thủ đô. Điều này đòi hỏi sự tham gia của nhiều lĩnh vực, từ quy hoạch, kiến trúc đến thủy lợi và văn hóa.

Trước đây, khi tham gia xây dựng chương trình hướng tới kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, ông Chức từng đề xuất hai nội dung gồm bảo tồn khu phố cũ và quy hoạch, phát triển không gian sông Hồng. Một trong những ý tưởng được đưa ra khi đó là xây dựng sông Hồng trở thành không gian cảnh quan hài hòa giữa lòng đô thị và phát triển bãi giữa thành công viên. Tuy nhiên, đề xuất này chưa được triển khai tại thời điểm đó.

Không gian mới của sông Hồng được kỳ vọng phát triển trên nền tảng tôn trọng và phát huy các giá trị văn hóa của Thăng Long - Hà Nội

Đến nay, Hà Nội tiếp tục nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch phân khu sông Hồng trong định hướng phát triển Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Việc lấy ý kiến cộng đồng được thành phố xác định là một bước quan trọng nhằm hoàn thiện quy hoạch, tiếp thu ý kiến của người dân và nâng cao tính khả thi trước khi triển khai.

Theo TS. Nguyễn Viết Chức, phát triển không gian sông Hồng vì vậy không nên chỉ được nhìn dưới góc độ xây dựng thêm công trình hay hạ tầng. Quy hoạch cần dựa trên sự hiểu biết về lịch sử, tôn trọng các giá trị văn hóa hiện hữu và đồng thời tạo điều kiện để những giá trị đó tiếp tục phát triển trong đời sống đô thị hiện đại.