Sửa Luật Đất đai: Thu hồi đất phải chặt chẽ, người dân được bảo đảm sinh kế

Giải trình về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng khẳng định việc thu hồi đất phải được thực hiện chặt chẽ, không lạm dụng nhưng cũng không gây khó khăn cho các dự án. Dự thảo đồng thời hướng đến bảo đảm cuộc sống, sinh kế của người dân sau thu hồi đất và đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai.

Thu hồi đất phải chặt chẽ, bảo đảm cuộc sống người dân

Sáng 29/10, giải trình trước Quốc hội về một số nội dung đại biểu quan tâm tại dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là những vấn đề được nhiều đại biểu đặt ra.

Theo Bộ trưởng, quy định thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo được xây dựng trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa các nghị quyết liên quan. Việc thu hồi phải bảo đảm chặt chẽ, không bị lạm dụng, đồng thời không tạo ra khó khăn cho quá trình triển khai dự án.

Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi hướng đến bảo đảm nơi ở và sinh kế cho người dân sau khi bị thu hồi đất

Một điểm đáng chú ý là dự thảo chuyển tư duy từ “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân”. Theo đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư không chỉ dừng ở việc giải quyết giá trị tài sản, mà còn hướng đến cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Đối với kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do nhà đầu tư ứng trước, dự thảo quy định ngân sách hoàn trả thông qua khấu trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần kinh phí còn lại được tính vào chi phí đầu tư dự án. Nếu dự án chấm dứt hoạt động, Nhà nước sẽ hoàn trả khoản kinh phí nhà đầu tư đã ứng trước. Riêng việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, Chính phủ đề xuất tiếp tục thí điểm theo Nghị quyết 171 của Quốc hội, chưa đưa thành quy định chính thức trong dự thảo luật.

Giá đất, mã định danh và dữ liệu đất đai được thay đổi ra sao?

Về tài chính đất đai, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất thông qua bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định giá đất cụ thể. Hai công cụ này do HĐND cấp tỉnh ban hành và dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Đối với công chứng, chứng thực hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất, Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định loại hợp đồng phải công chứng hoặc chứng thực. Cách tiếp cận này nhằm phù hợp với lộ trình chuyển đổi số, kết nối dữ liệu quản lý đất đai và giảm thủ tục cho người dân. Trong quá trình lấy ý kiến trên VNeID, có 3.190 ý kiến đề nghị quy định nội dung này trực tiếp trong luật, chiếm 0,8% tổng số 360.144 ý kiến tham gia.

Mỗi thửa đất dự kiến được gắn một mã định danh duy nhất để kết nối dữ liệu trên phạm vi toàn quốc

Dự thảo cũng quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước để làm cơ sở tham chiếu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia. Khi dữ liệu đất đai được chuẩn hóa và kết nối dùng chung, cơ quan giải quyết thủ tục hành chính không được yêu cầu người dân nộp lại thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu được công bố. Nếu cần bổ sung hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo một lần.

Theo Bộ trưởng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trong năm 2026. Trong tổng số khoảng 105 triệu thửa đất trên cả nước, hơn 70 triệu thửa đã có dữ liệu, trong đó 44 triệu thửa được kết nối, liên thông và thống nhất dùng chung. Đây là nền tảng để đơn giản hóa thủ tục, tăng khả năng khai thác thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý đất đai trong thời gian tới.