Ví chung cư cũ như "bom nổ chậm", đại biểu Quốc hội kiến nghị luật hóa việc phá dỡ sớm

Tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật Xây dựng (sửa đổi) sáng 6/11 trong khuôn khổ kỳ họp thứ X, Quốc hội khóa XV, nhiều đại biểu đã kiến nghị cần có cơ chế mạnh mẽ hơn để xử lý các khu tập thể, chung cư cũ xuống cấp, thay vì chờ đến khi công trình có nguy cơ sụp đổ mới được can thiệp.

Nêu ý kiến tại phiên họp, ông Trần Văn Tuấn, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh, đã thẳng thắn ví những khu chung cư, nhà tập thể cũ hết niên hạn sử dụng tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM là những "quả bom nổ chậm".

Ông Tuấn chỉ ra bất cập trong dự thảo Luật hiện hành khi mới chỉ quy định việc phá dỡ đối với các công trình có nguy cơ sụp đổ, ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng - tức là chỉ xử lý được các tình huống khẩn cấp. Trong khi đó, thực tế có rất nhiều tòa nhà đã xuống cấp trầm trọng, không còn đảm bảo an toàn nhưng cơ quan chức năng lại thiếu cơ sở pháp lý để buộc phá dỡ nếu không nhận được sự đồng thuận từ chủ sở hữu. Do đó, ông kiến nghị luật cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng, cho phép chính quyền chủ động di dời người dân và tháo dỡ công trình sớm để ngăn chặn thảm họa, thay vì thụ động chờ đợi sự cố xảy ra.

Dẫn chứng từ thực tế địa phương, ông Nguyễn Phi Thường, Giám đốc Sở Xây dựng TP Hà Nội cho biết, thủ đô hiện có khoảng 2.000 chung cư cũ, trong khi con số này tại TP.HCM là hơn 600. Dù chính quyền rất quan tâm đến vấn đề cải tạo, nhưng sau gần 20 năm triển khai, Hà Nội mới chỉ hoàn thành được 19 dự án, vẫn còn hàng chục dự án khác đang dang dở. Tương tự, kết quả cải tạo tại TP.HCM giai đoạn 2016-2020 cũng được đánh giá là rất khiêm tốn.

Lý giải nguyên nhân chậm trễ, ông Thường cho rằng vướng mắc lớn nhất nằm ở quy hoạch chi tiết, các chỉ tiêu về mật độ, dân số và đặc biệt là khâu giải phóng mặt bằng. Để tháo gỡ, Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất trao thêm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong việc điều chỉnh quy hoạch (tầng cao, dân số). Quan trọng hơn, ông kiến nghị Nhà nước nên đứng ra thu hồi đất để thực hiện dự án cải tạo, thay vì để doanh nghiệp tự thương lượng với người dân như cơ chế hiện nay, bởi điều này thường khiến dự án bị kéo dài vô thời hạn.

Bên cạnh vấn đề chung cư cũ, dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) lần này cũng đề xuất mở rộng thêm 8 loại công trình được miễn giấy phép xây dựng, bao gồm các công trình đặc biệt, khẩn cấp, quốc phòng - an ninh và công trình liên tỉnh.

Góp ý về nội dung này, các đại biểu cho rằng cần làm rõ các tiêu chí và quy trình kiểm tra sau khi miễn phép. Ông Phạm Trọng Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội lưu ý, việc nới lỏng thủ tục cấp phép phải đi đôi với giám sát chặt chẽ, đặc biệt là các yêu cầu về hạ tầng, môi trường và phòng cháy chữa cháy, tránh tình trạng lợi dụng chính sách hoặc buông lỏng quản lý.

Đồng quan điểm, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) cảnh báo việc chuyển từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" cần hết sức thận trọng, nhất là với các công trình quy mô lớn hoặc mang tính quốc gia. Lý do là nhiều công trình khi xây xong mới phát hiện sai phạm thì việc xử lý sẽ rất phức tạp và tốn kém.

Vị đại biểu TP.HCM cũng đánh giá cao quy định mới trong dự thảo về việc rút ngắn thời gian cấp phép xây dựng, sửa chữa nhà ở riêng lẻ xuống tối đa còn 7 ngày. Để tạo thuận lợi hơn nữa cho người dân, ông Ngân mạnh dạn đề xuất bãi bỏ hoàn toàn yêu cầu giấy phép đối với các trường hợp sửa chữa nhỏ, giúp giảm thiểu các thủ tục hành chính gây phiền hà.